Energie besparen in huis: praktische tips om je energieverbruik te verlagen

01Waarom is energie besparen belangrijk?

Energie besparen heeft verschillende voordelen. Het kan niet alleen de maandelijkse energierekening verlagen, maar ook bijdragen aan een comfortabelere woning en een lagere milieubelasting.

De belangrijkste voordelen zijn:

• Lagere energiekosten: minder gas- en elektriciteitsverbruik betekent doorgaans lagere variabele energiekosten.
• Meer wooncomfort: een goed geïsoleerde woning houdt warmte beter vast en voelt vaak aangenamer aan.
• Minder afhankelijkheid van energieprijzen: bij een lager verbruik ben je minder gevoelig voor stijgende tarieven.
• Lagere milieubelasting: minder energieverbruik kan leiden tot minder uitstoot van broeikasgassen.
• Toekomstbestendige woning: energiezuinige voorzieningen kunnen bijdragen aan de aantrekkelijkheid van een woning.

Energie besparen is daarom niet alleen interessant voor huishoudens die hun maandelijkse uitgaven willen beperken. Ook voor woningeigenaren die hun woning willen verbeteren of voorbereiden op een toekomstige verkoop kan het een relevant aandachtspunt zijn.

02Begin met inzicht in je energieverbruik

Voordat je maatregelen neemt, is het verstandig om eerst te onderzoeken waar je energie naartoe gaat.

Zonder inzicht in het verbruik is het lastig om te bepalen welke maatregelen het meeste effect kunnen hebben.

Bekijk daarom je energierekening en de gegevens van je energieleverancier.

Let daarbij op:

• Het jaarlijkse gasverbruik.
• Het jaarlijkse elektriciteitsverbruik.
• Het verbruik per maand.
• De verhouding tussen dag- en nachtverbruik, wanneer van toepassing.
• Het verbruik tijdens perioden waarin je weinig thuis bent.
• De ontwikkeling van het verbruik ten opzichte van voorgaande jaren.

Veel energieleveranciers bieden een online omgeving of app waarin je het verbruik per dag, week of maand kunt bekijken.

Welke onderdelen verbruiken de meeste energie?

Het energieverbruik verschilt per woning en huishouden. In een woning met een gasaansluiting wordt vaak een groot deel van het gas gebruikt voor verwarming en warm tapwater.

Bij huishoudens die elektrisch verwarmen, kunnen de verwarming, warmtepomp, boiler en andere elektrische apparaten juist een belangrijk aandeel hebben in het totale elektriciteitsverbruik.

Ook het aantal bewoners, de grootte van de woning en het dagelijkse gebruik spelen een rol.

Door eerst het verbruik in kaart te brengen, kun je gerichter bepalen waar de grootste besparingsmogelijkheden liggen.

03Bespaar energie door slimmer te verwarmen

De verwarming is bij veel woningen een belangrijk onderdeel van het energieverbruik. Daarom kan het aanpassen van de verwarmingsinstellingen een relatief eenvoudige manier zijn om energie te besparen.

Zet de thermostaat iets lager

Een kleine verlaging van de gewenste temperatuur kan al verschil maken.

Niet iedere ruimte hoeft bovendien even warm te zijn. In de woonkamer kan een andere temperatuur wenselijk zijn dan in een slaapkamer, hal of bijkeuken.

Denk bijvoorbeeld aan:

• De woonkamer comfortabel verwarmen wanneer je thuis bent.
• De temperatuur verlagen wanneer je langere tijd weg bent.
• Slaapkamers minder intensief verwarmen.
• Ongebruikte ruimtes niet onnodig verwarmen.
• De verwarming tijdig lager zetten voordat je gaat slapen.

De juiste temperatuur is afhankelijk van de bewoners, de woning en het verwarmingssysteem.

Gebruik een programmeerbare thermostaat

Met een programmeerbare of slimme thermostaat kun je de verwarming automatisch laten aanpassen aan je dagelijkse leefpatroon.

Je kunt bijvoorbeeld instellen dat de verwarming:

• In de ochtend aangaat voordat je opstaat.
• Overdag lager staat wanneer niemand thuis is.
• In de avond op een comfortabele temperatuur staat.
• 's Nachts automatisch wordt verlaagd.

Een slimme thermostaat kan het gebruik overzichtelijker maken en voorkomen dat de verwarming onnodig lang aanstaat.

Verwarm alleen de ruimtes die je gebruikt

Met afzonderlijke thermostaatkranen of een goed ingeregeld verwarmingssysteem kun je de temperatuur per ruimte beter regelen.

Houd er wel rekening mee dat sommige verwarmingssystemen een minimale doorstroming nodig hebben. Het volledig dichtdraaien van alle radiatoren kan daarom ongewenst zijn.

Controleer de instellingen van je cv-ketel

Een cv-ketel kan onnodig veel energie gebruiken wanneer de instellingen niet goed zijn afgestemd op de woning.

Laat controleren of:

• De aanvoertemperatuur passend is.
• De installatie goed is ingeregeld.
• De radiatoren voldoende warmte afgeven.
• De waterdruk binnen de voorgeschreven waarden blijft.
• De ketel regelmatig wordt onderhouden.

Een lagere cv-aanvoertemperatuur kan bij geschikte installaties het rendement verbeteren. Dit moet wel passen bij de woning en het verwarmingssysteem.

04Verminder het energieverbruik voor warm water

Naast verwarming is warm tapwater een belangrijk onderdeel van het energieverbruik.

Douchen, baden en het gebruik van warm water in de keuken kosten energie. Door het verbruik te verminderen, kunnen de energiekosten dalen.

Douche korter

Lang douchen betekent dat er meer warm water nodig is. Door de douchetijd te beperken, verminder je het water- en energieverbruik.

Gebruik een waterbesparende douchekop

Een waterbesparende douchekop kan de hoeveelheid water die per minuut wordt gebruikt beperken, zonder dat het douchecomfort noodzakelijkerwijs sterk afneemt.

Vermijd onnodig warm water

Voor handelingen waarbij koud water voldoende is, hoeft de warmwaterinstallatie niet te worden gebruikt.

Denk bijvoorbeeld aan:

• Handen wassen wanneer warm water niet noodzakelijk is.
• Schoonmaken met koud water wanneer dat voldoende is.
• De warmwaterkraan niet onnodig laten doorlopen.
• De vaatwasser efficiënt gebruiken.

Let op bij een warmwaterboiler

Een elektrische boiler of voorraadvat kan energie verliezen doordat het water continu op temperatuur wordt gehouden.

Controleer daarom:

• Of de inhoud van het voorraadvat past bij het huishouden.
• Of de temperatuur correct is ingesteld.
• Of de leidingen voldoende geïsoleerd zijn.
• Of het apparaat onnodig veel warmte verliest.

De temperatuur van een voorraadvat moet wel voldoen aan de geldende eisen voor het voorkomen van legionellagroei. Verlaag deze temperatuur daarom niet zomaar zonder deskundig advies.

05Bespaar elektriciteit met energiezuinige apparaten

Huishoudelijke apparaten gebruiken dagelijks elektriciteit. Vooral oudere apparaten kunnen relatief veel energie verbruiken.

Wanneer je een apparaat moet vervangen, is het verstandig om niet alleen naar de aanschafprijs te kijken, maar ook naar het verwachte energieverbruik.

Let op het energielabel

Veel huishoudelijke apparaten hebben een energielabel. Hiermee kun je verschillende modellen met elkaar vergelijken.

De huidige Europese energielabels gebruiken voor veel productgroepen een schaal van A tot en met G.

Let bij aanschaf onder andere op:

• Het jaarlijkse elektriciteitsverbruik.
• Het waterverbruik.
• De capaciteit.
• Het geluidsniveau.
• De verwachte gebruiksduur.
• De aanschafprijs.

Een energiezuiniger apparaat kan duurder zijn in aanschaf, maar op langere termijn voordeliger uitpakken.

Oude apparaten vervangen

Apparaten die jarenlang intensief zijn gebruikt, kunnen relatief veel elektriciteit verbruiken.

Denk aan:

• Koelkasten.
• Vriezers.
• Wasmachines.
• Wasdrogers.
• Vaatwassers.
• Elektrische ovens.

Het is niet noodzakelijk om alle apparaten direct te vervangen. Maak eerst een inschatting van het werkelijke verbruik en vergelijk dit met de kosten van een nieuw apparaat.

Gebruik apparaten efficiënt

Ook zonder nieuwe apparaten aan te schaffen, kun je het verbruik beperken.

Praktische voorbeelden:

• Gebruik de wasmachine wanneer de trommel voldoende gevuld is.
• Kies waar mogelijk een energiezuinig wasprogramma.
• Gebruik de eco-stand van de vaatwasser.
• Laat de droger niet onnodig draaien.
• Ontdooi de vriezer wanneer dat nodig is.
• Houd ventilatieopeningen van koelkasten en vriezers vrij.
• Plaats apparaten niet onnodig dicht bij warmtebronnen.

06Voorkom sluipverbruik

Sluipverbruik ontstaat wanneer elektrische apparaten stroom blijven gebruiken terwijl ze niet actief worden gebruikt.

Denk bijvoorbeeld aan televisies, computers, gameconsoles, opladers en apparatuur in de stand-bystand.

Afzonderlijk kan het verbruik beperkt lijken, maar bij meerdere apparaten kan het gedurende een jaar oplopen.

Mogelijke maatregelen:

• Schakel apparaten volledig uit wanneer dat kan.
• Gebruik stekkerdozen met een aan-uitknop.
• Haal opladers uit het stopcontact wanneer ze niet worden gebruikt.
• Stel energiebesparende functies in op computers en televisies.
• Controleer apparaten die permanent stroom gebruiken.

Niet ieder apparaat moet volledig worden uitgeschakeld. Sommige apparatuur heeft een actieve verbinding of permanente voeding nodig.

Het is daarom verstandig om eerst vast te stellen welke apparaten daadwerkelijk onnodig energie gebruiken.

07Vervang traditionele verlichting door ledverlichting

Verlichting is een relatief eenvoudig onderdeel van het energieverbruik waarop je kunt besparen.

Ledlampen gebruiken aanzienlijk minder elektriciteit dan traditionele gloeilampen en hebben doorgaans een langere levensduur.

Wanneer je nog oude verlichting gebruikt, kan het vervangen daarvan een praktische eerste stap zijn.

Let bij het kiezen van ledverlichting op:

• De lichtopbrengst in lumen.
• De kleurtemperatuur.
• De lichtsterkte.
• De dimbaarheid.
• Het energieverbruik.
• De geschiktheid voor de bestaande fitting.

Ook bewegingssensoren en tijdschakelaars kunnen helpen om verlichting niet onnodig te laten branden.

Vooral in gangen, bergingen, toiletten en buitenruimtes kan dit praktisch zijn.

08Isolatie: een structurele manier om energie te besparen

Gedragsaanpassingen kunnen helpen om energie te besparen, maar de grootste structurele verbetering is vaak te vinden in de woning zelf.

Een slecht geïsoleerde woning verliest warmte via het dak, de gevel, de vloer en de ramen. Daardoor moet de verwarming harder werken om de gewenste temperatuur te behouden.

Isolatie beperkt dit warmteverlies.

Dakisolatie

Warme lucht stijgt op. Wanneer het dak onvoldoende geïsoleerd is, kan een aanzienlijk deel van de warmte via het dak verdwijnen.

Dakisolatie kan daarom een belangrijke maatregel zijn, vooral bij oudere woningen.

Gevelisolatie

Gevelisolatie beperkt het warmteverlies via de buitenmuren.

Afhankelijk van de woning kan dit bijvoorbeeld door spouwmuurisolatie, binnengevelisolatie of buitengevelisolatie.

Vloerisolatie

Via een koude vloer kan warmte verloren gaan. Vloerisolatie kan bovendien het wooncomfort verbeteren doordat de vloer minder koud aanvoelt.

HR++-glas en triple glas

Oudere beglazing kan relatief veel warmte doorlaten. HR++-glas of triple glas kan het warmteverlies beperken.

Bij vervanging moet ook rekening worden gehouden met ventilatie en eventuele aanpassingen aan kozijnen.

Combineer isolatie met ventilatie

Een goed geïsoleerde woning moet voldoende worden geventileerd.

Wanneer kieren worden gedicht en isolatiemaatregelen worden uitgevoerd zonder aandacht voor ventilatie, kan vocht zich ophopen.

Dat kan leiden tot condensatie, schimmelvorming en een ongezond binnenklimaat.

Een goede balans tussen isolatie, kierdichting en ventilatie is daarom essentieel.

09Bespaar energie met een efficiëntere verwarmingsinstallatie

Naast isolatie kan ook de verwarmingsinstallatie een belangrijk verschil maken.

Een verouderde installatie kan minder efficiënt zijn dan moderne alternatieven.

Mogelijke verbeteringen zijn:

• Een moderne, goed afgestelde cv-ketel.
• Een hybride warmtepomp.
• Een volledig elektrische warmtepomp.
• Vloerverwarming.
• Lage temperatuurverwarming.
• Een efficiënter warmtapwatersysteem.

Welke oplossing geschikt is, hangt af van de woning, het bestaande verwarmingssysteem en de beschikbare investering.

Een warmtepomp kan bijvoorbeeld interessant zijn wanneer de woning voldoende geïsoleerd is en het afgiftesysteem geschikt is voor lagere watertemperaturen.

Het is verstandig om vooraf een warmteverliesberekening en een technisch advies te laten uitvoeren.

10Zonnepanelen: wek je eigen elektriciteit op

Zonnepanelen kunnen helpen om een deel van het elektriciteitsverbruik van de woning zelf op te wekken.

Hierdoor kan de hoeveelheid elektriciteit die je van het elektriciteitsnet afneemt, verminderen.

Het financiële voordeel hangt onder meer af van:

• Het aantal zonnepanelen.
• De ligging en hellingshoek van het dak.
• Schaduw op de panelen.
• Het jaarlijkse elektriciteitsverbruik.
• Het moment waarop je elektriciteit gebruikt.
• De vergoeding en voorwaarden van je energieleverancier.

Gebruik opgewekte elektriciteit direct

Het is interessant om elektrische apparaten zoveel mogelijk te gebruiken wanneer de zonnepanelen elektriciteit opwekken.

Denk bijvoorbeeld aan:

• De wasmachine overdag laten draaien.
• De vaatwasser op een geschikt moment starten.
• Een elektrische boiler slim aansturen.
• Een elektrische auto overdag opladen wanneer dat praktisch mogelijk is.

Het direct gebruiken van eigen opgewekte elektriciteit kan financieel aantrekkelijk zijn.

Houd bij de berekening wel rekening met de veranderingen in de salderingsregeling. De wettelijke salderingsregeling eindigt op 1 januari 2027. Daarna wordt teruggeleverde elektriciteit op een andere manier vergoed.

Een thuisbatterij kan het eigen verbruik verder beïnvloeden, maar is niet automatisch rendabel.

11Slimme technologie en energiebeheer

Technologie kan helpen om het energieverbruik inzichtelijker te maken en apparaten efficiënter aan te sturen.

Denk aan:

• Slimme thermostaten.
• Slimme radiatorknoppen.
• Energiemonitors.
• Slimme stekkers.
• Automatische verlichting.
• Energiebeheersystemen.
• Slimme laadoplossingen voor elektrische auto's.

Met een energiemeter of energiemanagementsysteem kun je bijvoorbeeld zien wanneer het elektriciteitsverbruik hoog is.

Sommige systemen kunnen apparaten automatisch inschakelen wanneer elektriciteit relatief goedkoop is of wanneer er voldoende eigen zonne-energie beschikbaar is.

Let wel op de mogelijkheden van de apparatuur en het energiecontract. Niet ieder systeem werkt met iedere energieleverancier of installatie.

12Energie besparen in een appartement

Ook in een appartement zijn er mogelijkheden om energie te besparen.

De mogelijkheden verschillen wel van die bij een vrijstaande woning of een eengezinswoning.

Een appartement heeft bijvoorbeeld vaak minder buitengevels en kan daardoor minder warmte verliezen dan een vergelijkbare vrijstaande woning.

Tegelijkertijd kunnen bewoners te maken hebben met gemeenschappelijke voorzieningen en regels van de Vereniging van Eigenaars (VvE).

Mogelijke maatregelen zijn:

• HR++-glas plaatsen wanneer dit is toegestaan.
• Kieren rond ramen en deuren verminderen.
• Radiatoren goed afstellen.
• Energiezuinige verlichting gebruiken.
• Warmwaterverbruik beperken.
• Oude huishoudelijke apparaten vervangen.
• Gemeenschappelijke verlichting verduurzamen.
• Gezamenlijke isolatiemaatregelen onderzoeken.

Bij grotere aanpassingen aan de gevel, het dak, de kozijnen of gemeenschappelijke installaties is vaak overleg met de VvE nodig.

Controleer daarom vooraf welke onderdelen privé zijn en welke onder de verantwoordelijkheid van de VvE vallen.

13Energie besparen in een oudere woning

Oudere woningen hebben vaak meer mogelijkheden om energie te besparen dan woningen die recent zijn gebouwd.

Dat komt doordat oudere woningen regelmatig beschikken over beperkte isolatie, verouderde beglazing of een minder efficiënte verwarmingsinstallatie.

Begin bij voorkeur met de grootste oorzaken van warmteverlies.

Een logische volgorde kan zijn:

1. 1.Onderzoek de huidige staat van de woning.
2. 2.Breng het energieverbruik in kaart.
3. 3.Controleer dak, gevel, vloer en beglazing.
4. 4.Onderzoek de mogelijkheden voor isolatie.
5. 5.Verbeter waar nodig de ventilatie.
6. 6.Controleer de verwarmingsinstallatie.
7. 7.Onderzoek mogelijkheden voor een warmtepomp.
8. 8.Bekijk of zonnepanelen interessant zijn.

Bij oudere woningen moet ook rekening worden gehouden met bouwkundige bijzonderheden.

Denk aan vochtproblemen, houten vloeren, monumentale onderdelen en beperkte spouwruimte.

Een standaardoplossing is daarom niet altijd geschikt. Laat bij twijfel een deskundige de woning beoordelen voordat je ingrijpende maatregelen uitvoert.

14Wat kost energie besparen en wanneer verdien je de investering terug?

De kosten van energiebesparende maatregelen lopen sterk uiteen.

Sommige maatregelen kosten vrijwel niets, terwijl andere investeringen van duizenden euro's vragen.

Onderstaande tabel geeft een globaal overzicht. Het gaat om indicatieve bedragen; de werkelijke kosten hangen af van de woning, het materiaal, de uitvoering en de installateur.

Dit zijn geen offertes en de bedragen zijn niet rechtstreeks met elkaar vergelijkbaar. Bij isolatie en installaties kunnen aanvullende werkzaamheden noodzakelijk zijn.

Hoe bereken je de terugverdientijd?

Een eenvoudige manier om de terugverdientijd te berekenen is:

Terugverdientijd = netto investering ÷ jaarlijkse financiële besparing

Voorbeeld:

Je investeert € 2.000 in een maatregel. De verwachte jaarlijkse besparing bedraagt € 400.

De eenvoudige terugverdientijd is dan:

€ 2.000 ÷ € 400 = 5 jaar.

In de praktijk kan de uitkomst anders zijn door onderhoud, veranderende energieprijzen, gebruiksgedrag en eventuele subsidies.

Gebruik daarom bij voorkeur een berekening op basis van het werkelijke energieverbruik en realistische verwachtingen.

15Welke subsidies zijn er voor energiebesparende maatregelen?

In Nederland zijn er verschillende subsidiemogelijkheden voor woningeigenaren die hun woning willen verduurzamen.

Een belangrijke regeling is de Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE).

Via deze regeling kunnen particuliere woningeigenaren onder voorwaarden subsidie krijgen voor onder andere:

• Dakisolatie.
• Gevelisolatie.
• Spouwmuurisolatie.
• Vloerisolatie.
• Bodemisolatie.
• HR++-glas en triple glas.
• Warmtepompen.
• Zonneboilers.

De voorwaarden, minimale oppervlakten, isolatiewaarden en subsidiebedragen verschillen per maatregel.

Voor bepaalde isolatiemaatregelen kan een hogere subsidie beschikbaar zijn wanneer twee of meer maatregelen worden gecombineerd. Ook zijn er voorwaarden voor de uitvoering en het gebruikte materiaal.

Daarnaast kunnen gemeenten en provincies eigen regelingen aanbieden. Deze verschillen per locatie.

Controleer daarom altijd:

• Of de maatregel in aanmerking komt.
• Welke technische eisen gelden.
• Of de werkzaamheden door een bedrijf moeten worden uitgevoerd.
• Welke documenten nodig zijn.
• Binnen welke termijn de subsidie moet worden aangevraagd.

Actuele informatie is te vinden bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en het energieloket van de eigen gemeente.

16Energie besparen en de waarde van je woning

Een energiezuinige woning kan aantrekkelijker zijn voor potentiële kopers.

Een woning met goede isolatie, moderne installaties en een gunstig energielabel kan voordelen bieden ten opzichte van een vergelijkbare woning met hoge energielasten.

Kopers kijken steeds vaker naar:

• Het energielabel.
• De isolatiestaat.
• De verwachte energiekosten.
• De verwarmingsinstallatie.
• De aanwezigheid van zonnepanelen.
• De kwaliteit van het glas.
• De mogelijkheden om verder te verduurzamen.

Toch betekent een investering in energiebesparende maatregelen niet automatisch dat de woningwaarde met hetzelfde bedrag stijgt.

De uiteindelijke invloed hangt af van de lokale woningmarkt, het woningtype, de staat van onderhoud en de kwaliteit van de uitgevoerde werkzaamheden.

Voor verkopers is het verstandig om facturen, garantiebewijzen, technische documentatie en eventuele subsidiegegevens te bewaren.

Deze informatie kan helpen om de uitgevoerde verbeteringen inzichtelijk te maken voor geïnteresseerde kopers.

17Veelgemaakte fouten bij energie besparen

Energie besparen lijkt eenvoudig, maar niet iedere maatregel levert het verwachte resultaat op.

Dit zijn veelvoorkomende fouten:

1. Maatregelen nemen zonder inzicht in het verbruik

Zonder inzicht is het moeilijk te bepalen waar de grootste besparing mogelijk is.

2. Alleen kleine maatregelen uitvoeren

Ledlampen en tochtstrips kunnen helpen, maar bij een slecht geïsoleerde woning kan de grootste winst juist bij dak-, gevel- of vloerisolatie liggen.

3. Onvoldoende ventileren

Een woning steeds verder afsluiten zonder goede ventilatie kan leiden tot vochtproblemen en schimmelvorming.

4. Apparaten onnodig vervangen

Een apparaat vervangen terwijl het nog goed functioneert, is niet altijd financieel of milieutechnisch de beste keuze.

5. Alleen naar de aanschafprijs kijken

Een goedkope installatie kan op langere termijn duurder zijn wanneer het rendement tegenvalt of onderhoudskosten hoog zijn.

6. De verwarming verkeerd instellen

Een te hoge temperatuur of ongunstige regeling kan onnodig energieverbruik veroorzaken.

7. Geen rekening houden met het woningtype

Een maatregel die geschikt is voor een vrijstaande woning, is niet automatisch toepasbaar in een appartement of monumentaal pand.

8. Subsidievoorwaarden niet controleren

Niet iedere maatregel komt automatisch in aanmerking voor subsidie. Controleer de voorwaarden voordat je een opdracht verstrekt.

9. Verwachte besparingen te optimistisch inschatten

De werkelijke besparing hangt af van de woning, het gebruik en de energieprijzen.

10. Geen totaalplan maken

Losse maatregelen kunnen elkaar beïnvloeden. Een goed verduurzamingsplan voorkomt dat je investeringen doet die later opnieuw moeten worden aangepast.

18Checklist: direct energie besparen in huis

Met onderstaande checklist kun je beginnen met het verlagen van je energieverbruik.

Conclusie

Energie besparen begint met inzicht in het eigen verbruik. Door te onderzoeken waar gas en elektriciteit naartoe gaan, kun je gericht maatregelen nemen die passen bij de woning en het huishouden.

Kleine aanpassingen, zoals het slimmer instellen van de verwarming, korter douchen en het beperken van sluipverbruik, kunnen een eerste stap zijn. Voor een structurele verlaging van de energievraag zijn maatregelen zoals dakisolatie, vloerisolatie, HR++-glas en een efficiëntere verwarmingsinstallatie vaak belangrijker.

Niet iedere woning vraagt om dezelfde aanpak. Een appartement, oudere tussenwoning en vrijstaande woning hebben ieder hun eigen mogelijkheden en beperkingen.

Door energiebesparende maatregelen zorgvuldig te plannen, voorkom je onnodige investeringen en verbeter je stap voor stap de energieprestaties van de woning.

HoReSa Makelaars kijkt bij woningen niet alleen naar de huidige staat, maar ook naar de mogelijkheden om het wooncomfort, de energieprestaties en de toekomstbestendigheid te verbeteren.